قواعد حقوق بين الملل و روش تعيين مرزهاي رودخانه اي

مرور بر تحقیقات انجام شده در مسائل خشکسالی بیانگر گستردگی بسیار زیاد موضوع می­باشد. مصرف زیاد سدیم (نمک) خطر ابتلا به فشار خون و پوکی استخوان را در بزرگسالی افزایش می¬دهد. سلیمانی و همکارانش نیز در سال 93 خشکسالی را بر اساس شاخص SDI بررسی نمودند. مطابق بررسی Shroder و Ahmadzai در سال 2016، بیش از 62 سد در افغانستان ساخته شده و در حال بهرهبرداری هستند. کشور افغانستان بطور ویژه از سال 2002 و بعد از کنفرانس بینالمللی در کابل در صدد مهار آبهای سطحی این کشور بوده است که این برنامه تحت عنوان «انکشاف سکتور آب در افغانستان» معروف است.

تلاشهای گسترده و متعدد افغانستان در بهرهبرداری از منابع آبی و رودخانههای مشترک فرامرزی این کشور بویژه در دو حوضه هیرمند و هریرود، نگرانیهای جدی را در خصوص پایداری مصرف و بهرهبرداری منصفانه و صلحآمیز آب توسط انسان و اکوسیستم در منطقه مشترک با ایران ایجاد کرده است. هم چنین از زهر موجود در بدن مارها استفاده می کنند و انواع سرم و پادتن را می سازند که برای سلامتی انسان بسیار مهم است . و طی 20 سال آینده هم بر وسعت خشکسالی و هم بر شدت خشکسالی افزوده می شود، به گونه ای که نه تنها قسمت­ های شمالی بلکه در مقیاس زمانی 6 و 12 ماهه بخشی از نواحی غربی منطقه نیز درگیر خشکسالی متوسط خواهد بود.

در قسمت شمال غربی منطقه­ ی کوچکی است که در مقیاس­ های زمانی 3،6 و 9 ماهه عدم خشکسالی را داشته و در آینده­ ی خیلی دور این منطقه دچار خشکسالی می­شود، بنابراین این ناحیه از منطقه مورد مطالعه در وضعیت مناسب قرار دارد، این در حالی است که نواحی شمالی در دوره­­ های بازگشت 5 سال به بالا تمامی وضعیت خشکسالی (خفیف، متوسط، شدید) را تجربه خواهد کرد. این در حالی است که خشکسالی خیلی شدید با دوره­ ی بازگشت بالا در تمامی منطقه مورد مطالعه نشان داده شده است.

نقشه­ های حاصل از پهنه­ بندی در دوره­ های بازگشت مذکور براساس وضعیت خشکسالی و با استفاده از نرم­افزار Arc gis ترسیم شد که شکل­ های (2،3)، نقشه­ هایی حاصل، گستره­ ی خشکسالی در وضعیت خفیف را نشان می­دهد. نتایج بدست آمده از نقشه­ های پهنه­ بندی نشان می­دهد در نواحی شمالی و شرقی منطقه خشکسالی خفیف به جز در دوره­ی زمانی 6 ماهه در بقیه­ ی دوره­ های زمانی دوره­ ی بازگشت کمتری نسبت به دیگر نواحی منطقه داشتند. در دوره­ ی بازگشت 20 و 25 ساله در مقیاس زمانی 3 ماهه مقدار شاخص مذکور همانند مقدار آن در دوره ­ی بازگشت 10 ساله است، اما در مقیاس­ های زمانی 6 و 9و 12 ماهه در دوره ­ی بازگشت 20 و 25 ساله شاخص SDI تمامی ایستگاه ­ها در بین 1- و 2- یعنی وضعیت خشکسالی شدید و خیلی شدید قرار گرفته­ اند که بر طبق این داده­ ها احتمال گسترش خشکسالی در این منطقه طی چند سال آینده به شدت افزایش می­یابد.

در ایستگاه هیدرومتری چمریز در سال­های (80-78 و 89- 87 و 90-93) در تمامی مقیاس­ های مورد مطالعه خصوصاً 9 و 12ماهه خشکسالی با شدت بیشتری نسبت به دیگر سال­ها رخ داده است. از پنج حوضه آبریز اصلی افغانستان، چهار حوضه شامل حوضه آبریز آمودریا، حوضه آبریز هریرود – مرغاب، حوضه آبریز هیرمند و حوضه آبریز کابل، حوضههای آبریز فرامرزی و مشترک با کشورهای همسایه این کشور هستند که آب این حوضهها و رودخانههای آن از افغانستان خارج میشوند و افغانستان در تمامی این حوضهها، از موقعیت بالادستی نسبت به کشورهای همسایه خود برخوردار است.

نکته مهم در خصوص هیدروپلیتیک افغانستان آن است که این کشور علیرغم حوضههای آبریز متعدد فرامرزی با کشورهای همسایه، تنها با ایران و فقط بر سر بهرهبرداری از رودخانه فرامرزی هیرمند در حوضه آبریز بینالمللی هیرمند، قرارداد و معاهده همکاری مشترک (معاهده 1351) دارد و بدلیل موقعیت بالادستی افغانستان در کلیه حوضههای آبریز فرامرزی، این کشور تاکنون تمایلی به همکاری و مشارکت و مذاکره با کشورهای همسایه بر سر مکانیزمها و سازوکارهای مشترک همکاری در خصوص بهرهبرداری از این منابع آبی نداشته است. حوضه آبریز رودخانه هیرمند بین سه کشور افغانستان (82%)، ایران (15%) و پاکستان (3%) مشترک است.

در شکل (1) حوضههای آبریز اصلی در افغانستان نشان داده شدهاند و در شکل (2) نیز حوضههای آبریز درجه دو و مناطق غیر زهکش ارائه شده است. افغانستان از پنج حوضه آبریز اصلی تشکیل شده است که عبارتند از حوضه آبریز آمودریا، حوضه آبریز شمالی، حوضه آبریز هریرود مرغاب، حوضه آبریز هیرمند و حوضه آبریز کابل. با توجه به تحلیل و آمار ارائه شده، علیرغم اهمیت بسزای رودخانه هیرمند، سایر سرشاخههای حوضه آبریز هیرمند نیز نقش و تأثیر جدی در حیات سیستان و تالابهای بینالمللی هامون دارند که از جمله مهمترین آنها، زیر حوضه و رودخانه فراهرود است.

همچنین نشان داده خواهد شد که بطن و سرشت تصمیمات دولتی افغانستان و اقدامات متضاد با شاخصهای توسعۀ پایدار این کشور، تبعات اقتصادی، سیاسی و زیستمحیطی فراوانی برای سرزمین دو طرف مرز در پیخواهد داشت و عواقب آن بلندمدت در «جامعه» و «محیطپیرامونی سرزمین» هر دو کشور را تحت تأثیر قرار میدهد. همانطور که قبلاً نیز اشاره شد این رودخانه جزء معاهده 1351 نیست و بین دو کشور ایران و افغانستان، قرارداد و معاهدهای بر سر بهرهبرداری از این رودخانه و حقآبه عرفی و قانونی دو کشور وجود ندارد. به منظور بررسی اثر سازههای احداث شده افغانستان در دو دهه گذشته بر افزایش سطح زیرکشت و در نتیجه افزایش مصرف آب در حوضههای آبریز این کشور، شدت افزایش سطح زیرکشت افغانستان در حوضههای آبریز این کشور از بازه سال 2001 تا 2020 با استفاده از تحلیل تصاویر ماهوارهای در شکل 4-1 الی 4-3 ارائه شدهاند.

در این رابطه بررسی خشکسالی از نقطه نظر تحلیل جریان­های رودخانه ای و در چارچوب بررسی و تحلیل منابع آب موجود، همواره مورد توجه محققان بوده است. تئاتر شهر، تنها سالن نمایش بدون حصار ایران است که در دل «پارک دانشجو» تهران جا خوش کرده و با معماری بینظیرش بازدیدکنندههای بسیاری را سمت خودش میکشد. اتوبوسی که به آنجا میرود از پایانه اتوبوسرانی حرکت خود را آغاز میکند و پس از توقف در چندین ایستگاه در داخل شهر، از ایگواسو خارج شده، ابتدا به ایستگاه فرودگاه و سپس ایستگاه پارک پرندگان میرسد و در انتهای مسیر، به ایستگاه آبشار.

سپس دوره­ ی بازگشت20،10،5،2 و 25 ساله مربوط به هر کدام از وضعیت­ های خشکسالی در هر یک از مقیاس­ های زمانی از روی منحنی تحلیل فراوانی هر ایستگاه بدست آورده شد، در دوره­ ی بازگشت 2 و 5 ساله در هـر 5 ایستگاه در مقـیاس­ های زمانی مختلف شاخص SDI بین 0 و 1- قرار گرفته است. سپس دوره­ ی بازگشت مربوط به هر کدام از وضعیت­ های خشکسالی به دست آمده براساس شاخص جریان رودخانه در هر یک از دوره­ های زمانی از روی منحنی تحلیل فراوانی هر ایستگاه استخراج شده و با استفاده از آنها در محیط Arc GIS نقشه­ های پهنه­ بندی آنها به روش کریجینگ ترسیم گردید.

در دوره ­ی بازگشت 10 ساله، در مقیاس زمانی 3 ماهه، شاخص مذکور در ایستگاه­ های دهکده­ ی سفید و چمریز بین 1.5- و 1- قرار گرفته که خشکسالی متوسط را نشان می­دهد و در بقیه­ ی ایستگاه­ ها شاخص SDI کمتر از 1- می­باشد که خشکسالی خفیف را نشان می­دهد. در مقیاس­ های زمانی 6 و 9 و 12 ماهه در دوره­ ی بازگشت 10 ساله نیز، تنها ایستگاه­ ها درودزن و جمال­بیگ شاخص SDI کمتر از 1- می­باشد که نشانه­ ی وقوع خشکسالی خفیف در این دو ایستگاه می­باشد این در حالی ست که در بقیه­ ی ایستگاه­ ها خشکسالی در وضعیت متوسط می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید