روزنامه شرق: چه اتفاقی برای زایندهرود افتاد؟

شکل 2: هم پوشانی مسیر رودخانه اترک در 3 بازه زمانی مورد مطالعه در طول 20 سال گذشته در اثر بروز سیلاب ها، تغییرات کاربری اراضی، کاهش حفاظت بیولوژیک کناره های رودخانه، دخل و تصرف انسان ها در بستر و حاشیه رودخانه و … شکل 3: دایره های ترسیم شده در نقاط تغییر یافته مسیر رودخانه در 3 بازه زمانی مورد مطالعه جهت محاسبه پارامترهای هندسی (به تصوير صفحه مراجعه شود) تعداد پیچانرودها و طول رودخانه تعداد پیچانرودهای رودخانه اترک از 41 پیچانرود در سال 1994 به 36 پیچانرود در سال 1999 و در سال 2013 به 35 پیچانرود کاهش یافته است.

این رود حدود ۲۷،۳۰۰ کیلومتر مربع را آبیاری (زهکشی) میکند، اما به جهت مصرف زیاد، آب آن فقط در مواقع سیل تا دریا ادامه مییابد. اترک بالایی که مساحتی حدود ۶۲۱۳ کیلومتر مربع را شامل میشود و از منطقهٔ رضا آباد تا قازانقایه را اترک میانی مینامند که مساحت حوضه در این قسمت حدود ۱۶۴۱۶ کیلومتر مربع میباشد. نخست صلیب بزرگ را سه بار در آب فرومىبرند. در سدۀ نخست هجری، بادغیس همراه با هرات و پوشنگ بدست اعراب افتاد. علاوه بر این لازم است در نظام مصرفگرایی ایران تغییراتی صورت گیرد. اما اين تغييرات كه در قرن اخير جنبه رسمي به خود گرفته وبه صورت عهود وقراردادها وحكميت ها جلوه گر شده و بعداٌ تا حدودي تحديد گرديده است .در شمال غربي كشورمان در منطقه قفقاز از سير وسرعت بيشتري برخوردار بوده است .با انعقاد عهدنامه گلستان درسال 1813م وعهدنامه تركمنچاي درسال 1828 م ثروتمند ترين ايالات شمال غربي كشورمان( ايران) واقع در حد فاصل كوههاي قفقاز تا رودخانه خروشان ارس از پيكره ايران جدا گشت وخط مرزي در اين منطقه تغيير كلي پيدا نمود.، در طول 430 كيلومتر رودخانه عظيم ارس به عنوان مرز مشترك ايران وشوروي (سابق) توافق شده در عهدنامه 1828 تركمنچاي وتصريح شده در پروتكل 1829 آن ميباشد.

بخشی از رود اترک در ناحیه چات، پس از اینچه برون به موجب قرارداد آخال در سال ۱۸۸۱ مرز رسمی ایران قاجاری و امپراتوری روسیه شد. غراوی گفت: یک هزار متر مکعب برثانیه رودخانه اترک جریان دارد و از این ناحیه نگرانی داشتیم و اگر این میزان افزایش پیدا کند ممکن است شاهد سرریز آب در برخی روستاها در این منطقه باشیم. در قدیم جزء ناحیه وسیعی به نام غرجستان بوده که جزئی از سرزمین غور بخش مرکزی بزرگ میشده. ولایتهای شمالغربی و شمالشرقی برنگ سرخ و ولایتهای غربی و مرکزی برنگ سبز و ولایتهای شرقی، جنوبغربی و جنوبشرقی برنگ آبی آمدهاند.

در قدیم محل اُتراق کاروانهای جاده ابریشم و مرکزی مهم برای هنرمندان، و همچنین مرکزی برای نشر آیین بودایی بودهاست. رود اترک که محل برداشت آب کشاورزان و دامداران بود، به محل تعفن و انباشت زباله تبدیل شده است. رودخانه اترک که روزگاری منشاء کشاورزی و دامپروری مردم قوچان و روستاهای اطراف بود، حتی ماهی قزل آلای رنگین کمان داشت، اما امروز به دلیل کم آبی و نفوذ زباله و فاضلاب شهری و صنعتی به مزبله تبدیل شده است. پکتیکا شَرَن ۸۰۹٬۷۷۲ ۱۹٬۳۳۶ پشتو ۱۹ ولسوالی: اُرگون، اومَنه، بَرمَل، تَروُو، جانیخیل، دیله و خوشامند، زرغونشهر، زیروک، سرحوضه، سَروبی، شَرَن، گومَل، گیان، مَتاخان، نِکه، وازهخواه، وَرمَمی، یحییخیل، یوسفخیل پنجشیر بازارک ۱۲۸٬۶۲۰ ۳٬۶۱۰ فارسی دری، پشتو ۷ ولسوالی: اَنابه، بازارک، پریان، خِنج، دَره، روخه، شُتُل تخار تالقان ۸۳۰٬۳۱۹ ۱۲٬۳۷۶ فارسی دری، ازبکی، پشتو ۱۷ ولسوالی: اِشکمِش، بَنگی، بهارک، تالقان، چال، چاهآب، خواجه بهاءالدین، خواجه غار، دَرقَد، دشتِ قلعه، روستاق، فَرخار، کلفگان، نمکآب، وَرسَج، هزارسَموچ، یَنگیقلعه جوزجان شِبِرغان ۴۲۶٬۹۸۷ ۱۰٬۳۲۶ ازبکی، فارسی دری ۱۱ ولسوالی: آقچه، خانقاه، خُمآب، خواجه دوکوه، دَرزاب، شِبِرغان، فیضآباد، قَرقین، قوشتپه، مَردیان، مِنگَجِک خوست خوست ۶۳۹٬۸۴۹ ۴٬۰۲۹ پشتو ۱۳ ولسوالی: باک، تَنی، تیریزائی، جاجیمیدان، خوست مَتون، سپیره، شَمَل، صَبری (یعقوبی)، قَلَندر، گُربُز، مَندوزی، موسیخیل، نادرشاهکوت دایکُندی نیلی ۴۷۷٬۵۴۴ ۱۶٬۶۵۵ فارسی دری با گویش هزارگی، پشتو ۹ ولسوالی: اَشتَرَلی، خِدیر، سنگِ تخت، شهرستان، کِجران، گیتی، میرامور، نیلی زابل قلات ۲۴۴٬۸۹۹ ۱۷٬۲۹۳ پشتو، فارسی دری ۸ ولسوالی: اَتغَر، اَرغَنداب، تَرنگ و جَلدک، دایچوپان، شاهجوی، شمَلزائی، شینکَی، قَلات، کاکَر، میزان سرپل سرِپل ۴۴۲٬۲۶۱ ۱۶٬۳۶۰ فارسی دری، ازبکی ۷ ولسوالی: بلخاب، سرپل، سانچارک، سوزمه قلعه، صیاد، کوهستانات، گوسفندی سمنگان آیبک ۳۷۸٬۰۰۰ ۱۱٬۲۶۲ ازبکی، فارسی دری ۷ ولسوالی: آیبک، حضرتِ سلطان، خُرم و سارباغ، دره صوف بالا، دره صوف پایین، روی دوآب، فیروزنَخچیر غزنی غزنی ۱٬۰۸۰٬۸۴۳ ۲۳٬۳۷۸ فارسی دری، پشتو، گویش هزارگی ۱۹ ولسوالی: آببند، اَجرستان، اَندَر، بهرام شهید، جاغوری، عُمری، دهیک، رشیدان، زنهخان، غزنی، قرهباغ، گیرو، گیلان، مالستان، مُقُر، ناوَر، ناوه، واغَز، ولیمحمد شهید خوگیانی غور چَغچَران ۶۳۵٬۳۰۲ ۳۸٬۶۶۶ فارسی دری، پشتو ۱۰ ولسوالی: پسابند، تولک، تیوره، دولتیار، دولینه، چارسده، چَغچَران، ساغر، شهرک، لعل و سرجنگل فاریاب میمنه ۸۳۳٬۷۲۴ ۲۱٬۱۴۶ فارسی دری، ازبکی، ترکمنی ۱۳ ولسوالی: اَلمار، اَندخوی، بُلچراغ، پشتونکوت، خان چارباغ، دولتآباد، خواجه سبزپوش ولی، شیرینتَگاب، قَرغان، قَرَمقُل، قیصار، کوهستان، گَرزیوان، میمنه فَراه فراه ۴۹۳٬۰۰۷ ۴۷٬۷۸۶ فارسی دری، پشتو، بلوچی ۱۱ ولسوالی: اناردره، بالابلوک، بَکواه، پرچمن، پُشترود، خاک سفید، شیبکوه، فراه، قلعهٔ کاه، گلستان، لاش و جُوَین قندهار قندهار ۹۹۰٬۱۰۰ ۴۷٬۶۷۶ پشتو، فارسی دری ۱۶ ولسوالی: ارغستان، ارغنداب، پَنجوائی، خاکریز، دامان، ریگستان، ژِرَی، سپینبولدَک، شاهولیکوت، شورابَک، غورَک، قندهار، میانَشین، مَیوَند، نیِش کابُل کابل ۲٬۴۲۵٬۰۶۷ ۴٬۵۸۵ فارسی دری، پشتو، ازبکی ۱۵ ولسوالی: اِستالِف، بَگرامی، پَغمان، چهارآسیاب، خاکِ جبار، دِهسبز، سُروبی، شکردره، فَرزه، قرهباغ، کابل، کَلَکان، گُلدره، موسائی، میربچهکوت کاپیسا محمود راقی ۳۵۸٬۲۶۸ ۱٬۸۷۱ فارسی دری، پشتو، پشهای ۷ ولسوالی: اَلِهسائی، تَگاب، حصهٔ اول کوهستان، حصهٔ دوم کوهستان، کوهبند، محمود راقی، نَجراب کندوز کُندوز ۷۷۳٬۳۸۷ ۷٬۸۲۷ ازبکی، پشتو، فارسی دری، ترکمنی ۷ ولسوالی: امامصاحب، چهاردره، خانآباد، دشت اَرچی، علیآباد، قلعهٔ ذال، کُندوز کُنَر اسدآباد ۴۱۳٬۰۰۸ ۴٬۳۳۹ پشتو ۱۵ ولسوالی: اسدآباد، بَرکُنر، خاصکُنر، دانگام، درهپیچ، چپهدره، چوکی، سرکانی، شیگل و شِلتَن، غازیآباد، مَرَوَره، ناری، نَرَنگ، نورگُل، وَتَهپور لَغمان مهترلام ۳۸۲٬۲۸۰ ۳٬۴۰۸ پشتو، پشهای، فارسی دری، نورستانی ۵ ولسوالی: دولتشاه، قَرغهئی، علیشِنگ، علینگار، مِهترلام لوگر پُلِ عَلَم ۳۲۲٬۷۰۴ ۳٬۹۵۵ پشتو، فارسی دری ۷ ولسوالی: اَزره، بَرَکی بَرَک، پُلِ عَلَم، چَرخ، خروار، خوشی، محمدآغه ننگرهار جلالآباد ۱٬۳۴۲٬۵۱۴ ۷٬۶۱۶ پشتو ۲۱ ولسوالی: اَچین، بَتیکوت، بِهسود، پَچیرواَگام، جلالآباد، حصارک، چَپَرهار، خوگیانی، دَربابا، درهٔ نور، دهبالا، رودات، سرخرود، شیرزاد، شینوار، کوت، کوزکُنر، گوشته، لعلپور، مُهمنددره، نازیان نورستان پارون ۱۳۰٬۹۶۴ ۹٬۹۴۲ نورستانی، پشهای، پشتو ۸ ولسوالی: برگِ مَتال، پارون، دوآب، کامدیش، مَندول، نورگَرام، واما، وایگَل نیمروز زرنج ۱۱۷٬۹۹۱ ۴۱٬۳۵۶ بلوچی، پشتو، فارسی دری ۵ ولسوالی: چَخانسور، چهاربُرجک، خاشرود، زَرَنج، کَنگ وردک میدان شهر ۵۲۹٬۳۴۳ ۹٬۰۲۳ پشتو، فارسی دری با گویش هزارگی، ۸ ولسوالی: جلریز، جَغَتو، چکِ وردک، حصهٔ اول بهسود، دایمیرداد، سیدآباد، مرکزِ بهسود، نِرخ هرات هرات ۱٬۷۶۲٬۱۵۷ ۶۱٬۳۱۵ پشتو، فارسی دری ۱۶ ولسوالی: اَدرَسکن، اِنجیل، اوبه، پشتونزرغون، چِشت شریف، زندهجان، شیندَند (سبزوار)، غوریان، فَرسی، کَرُخ، کُشک، کُشک کهنه، کُهسان، گُذَره، گُلران، هرات ولایت باستانی هرات در گذشته وسعت بیشتری داشت، اما این ولایت در سال ۱۹۶۴ میلادی به چهار ولایت بادغیس، فراه، غور و هرات تقسیم شد و از وسعت آن کاسته شد.

مناطق شهری عموما پوشش آب بیشتری نسبت به مناطق روستایی دارند. وی گفت: در این نشست همچنین مقرر شد طرفین در جلسه ماه آینده که در ترکمنستان برگزار میشود، نسبت به اصلاح مسیر بستر رودخانه مرزی اترک حد فاصل علامت مرزی ۱۶۱ تا ۱۶۶.۱ و نیز اتخاذ تدابیر لازم برای مقابله با سیلهای این رودخانه، تصمیم گیری کنند. هم چنین نتایج حاصل از تحلیل ضریب خمیدگی نشان می دهد که رودخانه اترک در هر 3 بازه زمانی در کلاس رودخانه پیچانرودی قرار داشته و کاهش آن در سال 1999 نسبت به سالهای 1994 و 2013، بیانگر تغییر در مورفولوژی رودخانه بوده که این تغییرات ناشی از عوامل هیدرولوژیکی، زمین شناسی، هیدرولیکی و انسانی در محدوده می باشد.

بین سالهای ۶۲۹ و ۶۴۵ میلادی، هوانتسنگ زائر مشهور چینی، که از بامیان بازدید کرده از خود نوشتههای گرانبهایی راجع به بناها و تندیسهای بامیان و همچنین از زندگی اجتماعی و مذهبی باشندگان آن بجای گذاشتهاست. در گذشته قدم زدن در محلههای مختلف روستا و دیدن خانههای کاهگلی و چوبی روستای برگ جهان، طویله، مطبخهایی که روی سکویی جلوی خانههای محلههای قدیمیتر حسی ناب و اصیل به انسان میداد اما با بازسازیهای اخیر و ساخت و ساز در روستا چهره کهن روستا به کلی عوض شد و روستای برگ جهان تا حدودی از نظر معماری هویت باستانی خود را از دست داد.

طبقه بندی آجر آجر را میتوان از نظرهای مختلف طبقه بندی نمود . بقیه زمینهای حوزهٔ آبریز اترک را مناطق مسکونی، بایر، باتلاقی و شوره زار تشکیل میدهندرودخانه اترک با طولی حدود ۵۸۰ کیلومتر را میتوان از لحاظ طبیعی و جغرافیای سیاسی به سه بخش زیر تقسیم بندی نمود. مساحت این حوضه، ۲۶٬۴۳۰ کیلومتر مربع و رود اصلی آن، اترک است. هنگ مرزی اترک گلستان، مسوولیت حراست از مرزهای خشکی جمهوری اسلامی ایران با کشور ترکمنستان را در محدوده این استان به طول تقریبی ۳۵۰ کیلومتر برعهده دارد و مقر آن در شهرستان ۳۵۰ هزار نفری گنبدکاووس در شرق گلستان است.

شما با پیادهروی و قدم زدن بر روی این پلها و خیابانهای اطراف رود سن، از دیدن مناظر زیبای شهر، زوجهای عاشق و مردمی که زندگی روزمرهشان را میگذرانند، لذت ببرید. از روی سنگها میپریم و از این سوی چشمه به آن سو میرویم. مشخص کنید کدامیک از کلمات و عبارات، مربوط به زندگی روستایی(V)یا زندگی شهری(C)یا هر دو(CV)است. در طول مسیر میتوانید از منظرههای زیبا هم عکاسی کنید. نفوذ فاضلاب صنعتی و شهری و ریزش زباله در مسیر رود اترک، آن را به کانون بوی تعفن و زباله تبدیل کرده و در بسیاری از روزهای سال خشک شده است.

یکی از نکات بسیار جالب در مورد این روستا این است که شما می توانید با مسافرت به این منطقه تقابل کویر و دریا را با هم ببینید که این موضوع در نوع خود بی نظیر می باشد و مطمئنا دیدن ساحل درک چابهار تجربه جالب و جدیدی برای شما گردشگرانی که قصد مسافرت به چابهار را دارید خواهد بود. زمانی در حاشیه رود اترک در قوچان باغ بزرگ سیب یزدیان بود که مردم قوچان علاوه بر استفاده از محصول این باغ، حتی از علفهای باغ برای خوراک یکی دو راس دام داشتی خود استفاده میکردند، در فصل برداشت، برخی از مردم به عنوان کارگر در چیدن سیب کار می کردند.

امروز اثری از باغ حدود ۴۰۰ هکتاری یزدیان قوچان که بعد از انقلاب مصادره شد و به دست بنیاد مستضعفان افتاد، نیست و همه آن باغ تخریب شد، درختها از بن بریده شد و زمین باغ سیب، تبدیل به منزل مسکونی شده است، در حالی که قوچان هیچ کمبود زمین برای ساخت منزل برای مردم نداشت. بوی تعفن آب سیاه جاری در رود اترک از فاصله ۲۰۰ متری به مشام میرسد، هیچ موجود زنده ای در آن یافت نمیشود.

کمی بعد در دوره خلافت منصور، اُستاذسیس، پیامآور دیگر خراسانی در بادغیس ظهور کرد. بسیاری از بازیگرانی که در این سریال حضور داشتند امروزه تبدیل به بازیگران سرشناس سینما شده اند که از آن جمله می توان به گای پیرس بازیگر فیلمهای «یادآوری» و «محرمانه لس آنجلس» و هیو جکمن بازیگر «مردان ایکس» و «بینوایان» اشاره کرد. بادغیس در سال ۱۳۴۳ خورشیدی/۱۹۶۴ میلادی از ولایت هرات جدا شده و به ولایتی (استانی) جداگانه تبدیل شد. نکته جالب این که اداره حفاظت محیط زیست قوچان مقابل باغ یزدیان احداث شد و حتی آدرس رسمی آن هم جزء ادارات محیط زیست در اینترنت موجود است « مسئول اداره قوچان، یعقوب آباد- روبروی باغ یزدیان» اما واکنشی از آن در برابر تخریب باغ دیده نشد.

رودخانه اترک داخلی به عنوان یکی از طولانی ترین رودهای ایران، از ارتفاعات نزدیک قوچان ازکوههای سلسله جبال البرز سرچشمه گرفته که پس از مشروب نمودن دشتهای قوچان، شیروان و بجنورد و ملحق شدن چند شاخهٔ مهم به آن از منطقهٔ رضا آباد میگذرد. در سدۀ سوم هجری (نهم میلادی)، بادغیس جزئی از قلمرو طاهریان بود و در این دوره حنظله بادغیسی، یکی از نخستین شاعران پارسیگوی در بادغیس میزیست.

باغ یزدیان یکی از محلهای مهم سیزده بدر مردم قوچان بود که الان اثری از باغ نیست. در شهر کهنه (محل مورد اشاره در عکس پائین در ۸ کیلومتری قوچان و محل قوچان سابق) که زمانی در دهه ۱۳۶۰ از فراوانی باغهای انبوه آدم در باغهای آن گم میشد، دیگر از باغهای انبوه خبری نیست. منابع آبی جهان: آب در میان دیگر عناصر کره زمین بیشترین فراوانی را دارد. این دیوار در ۲ تا ۱۵ کیلومتری شمال رودخانه گرگان ساخته شده، در قسمت غربی حوضه مرز منطقه را تشکیل میدهد.

دیدگاهتان را بنویسید