خاطرات تلخ و شیرین سالهای جنگ در کوچهپسکوچههای جوادیه

تعداد نیروهای ایرانی در اوایل جنگ بیش از ۳۶۵ هزار نفر و نیروهای عراقی ۲۰۰ هزار نفر بودند. از اين رو، خوارج با اين اقدام خود، يك گام به سوى خشونت و جنگ برداشتند. 5. اين كه چرا حضرت، خود اقدام به محاكمه قاتلان عثمان نكرد، بايد گفت: همان گونه كه از تاريخ و نيز كلمات امام(عليه السلام)استفاده مى شود،43 قاتل عثمان شخص واحدى نبود، بلكه وى در جريان يك انقلاب كشته شد كه در آن هزاران نفر از اهالى مدينه، بصره، كوفه و باديه نشينان شركت كرده بودند. 1. تشكيل گروه هاى براندازى: در پيش ذكر شد كه امام(عليه السلام)مدارا و تساهل با خوارج را منوط به عدم اقدام عملى و مسلّحانه عليه حكومت خويش كرده بود.

تنها يك گروه لجوج و كج فهم قريب 2800 نفر باقى ماند كه از تصميم خود مبنى بر ترك جنگ منصرف نشد.59بنابراين، بايد گفت: جنگ نهروان يك جنگ تحميلى براى امام(عليه السلام) بود و حضرت مى كوشيد با راهكارهاى گوناگون از وارد شدن در عرصه جنگ اجتناب كند كه متأسفانه تحجّر و قشرى بودن انديشه خوارج مانع آن شد. پر دامنه بودن و برخوردداری از وجوه مختلف از دیگر ویژگیهای جنگ نرم است، د راین جنگ از تمامی علوم ، فنون ، شیوه ها و روشهای شناخته شده و ارزشهای موجود استفاده می گردد. به این صورت که تلاش میشود از عواطف و احساسات جامعه مورد نظر برای نفوذ در افکار و اندیشهها در جهت ایجاد دگرگونی در باورها استفاده میشود که در نتیجه بحران آفرین میگردد.

حضرت پس از يأس از موفقيت پيك ها، خود شخصاً به لشكر دشمن رفت و به مذاكره با طلحه و زبير پرداخت كه تنها رهاورد آن برگشت زبير از ميدان كارزار بود.26 اما بقيه لشكر در عزم خود راسخ ماندند. بدين سان، با سرپيچى معاويه از حكم حضرت، جنگ در شوّال سال 36 ق، يعنى چهارماه پس از پايان جنگ جمل، آغاز شد. در سال 38 ق و به فاصله يك سال از جنگ صفيّن، سومين و آخرين جهاد حضرت با گروه خوارج در منطقه «نهروان» آغاز شد. در این میان معاویه کوشید تا با فرستادن جاسوسانی از اوضاع کوفه و بصره خبری بگیرد.

با مأيوس شدن حضرت از هدايت خوارج، حضرت هنگام شروع جنگ، پرچمى به دستابوايوب انصارى، صحابه معروف پيامبر(صلى الله عليه وآله)، داد تا هركس در زير آن پرچم قرار گيرد يا خود را از قرارگاه خوارج جدا كند و به كوفه يا مدائن حركت كند، در امان خواهد ماند. 2. تخطئه هر دو و اختصاص بخشش به صحابه:اين قول مانند قول پيشين، قايل به خطاى هر دو گروه متخاصم است، اما بخشش و رحمت الهى را اختصاص به صحابه از هر دو جبهه داده، غير صحابه را مستوجب كيفر اخروى مى داند.

وزیر امور خارجه چین گفت پکن از همه تلاشهای دیپلماتیک برای حل وفصل مسالمت آمیز جنگ اوکراین حمایت میکند. حضرت وقتى تمامى حاكمانى را كه عثمان نصب كرده بود، بركنار ساخت، همه آن ها از عزل حضرت تبعيت كردند، اما تنها معاويه بود كه به بهانه خون خواهى عثمان، نه تنها مانع بيعت مردم شام براى حضرت شد، بلكه با تبليغات و شگردهاى خاص، احساسات مردم را عليه امام(عليه السلام)تهييج كرد.

1. روايات پيامبر:يكى از ملاك هاى تفكيك حق از باطل تعيين جبهه حق از سوى پيامبراكرم(صلى الله عليه وآله)، امين وحى الهى است كه از سوى همه مسلمانان به عنوان حجّت و دليل معتبر پذيرفته شده است. روايات فراوانى از پيامبر گزارش شده كه در آن ها جنگ با حضرت على(عليه السلام) جنگ با خدا و پيامبر(صلى الله عليه وآله) توصيف شده است. صبح اول مهر، ۱۵۰ جنگنده ایرانی در آسمان شهرهای عراق به پرواز درآمدند، بربری، دلحامد و زنجانی از خلبانانی بودند که تأسیسات نفتی اربیل، موصل و کرکوک را به آتش کشیدند.

در پرتو امان علوى، قريب پنج هزار تن از لشكر خوارج منشعب شدند و بعضى به جبهه امام(عليه السلام) پيوستند و بعضى ديگر راه كوفه يا مدائن را پيش گرفتند. بعضى روايات به صورت مطلق، بر حق بودن حضرت دلالت مى كند; مانند روايت ذيل كه از طريق عامّه و خاصه نقل شده است: «علىٌّ مع الحق و الحق معَ علىٍّ اللّهمَّ ادر الحقّ مع على حيثما دار.»15 در اين روايت، به تساوى حضرت با حق در تمام لحظات تأكيد شده است. 2. ياغى بودن معاويه:دومين دليل بر باطل بودن جبهه معاويه، طغيان و نافرمانى وى از خليفه مشروع و مردمى است.

پیامبر برای زدودن روح انتقام جویی و جنگ طلبی از خلق و خوی اعراب، به عنوان نخستین مسلمانان، بسیار کوشید، از جمله در سراسر دوران مکه به جنگ و درگیری رضایت نداد و به دستور الهی در برابر آزار و اذیت مشرکان، یاران خود را به خویشتن داری و خودداری از جنگ سفارش کرد. یا اینکه رادار را کور کرد و یا برد ان را کاهش داد. با توجه به اینکه در ایام اربعین و دهه آخر ماه صفر هستیم، درباره اربعین هم صحبت کنید؟

وی پس از آنکه از تسلیم خوارج ناامید گردید، سپاه خود را که مشتمل بر چهارده هزار نفر بود در مقابل آنها قرار داد و نبرد آغاز گردید، در حالی که علی (ع) تاکید کرد که سپاه وی آغازگر نبرد نباشند تا اینکه سرانجام نهروانیان جنگ را شروع کردند. سلطان سلیم پاسخ نامه سومش را در ۲۳ جمادیالاولی همان سال، چهار روز پس از ورود به قلمرو صفوی، در حوالی ارزنجان دریافت کرد.

پس از قتل عثمان و گرفتن زمام خلافت توسط حضرت على(عليه السلام)، معاويه انتظار داشت كه آن حضرت حكم حكومت وى را در شام تأييد و امضا كند.30 از سوى ديگر، به دليل اعمال فاسد خود و چپاول حقوق مردم احتمال مى داد كه حضرت وى را از حكومت شام بركنار كند و همچنين علاوه بر آن پس از قتل عثمان، هوس خلافت در سر داشت. 4. حقّانيت هر دو گروه:فرقه ديگر از اهل تسنّن قايل به حقّانيت هر دو جبهه شدند; چرا كه به زعم اين قول ـ هر دو گروه متخاصم داراى استدلال و حجّت و عذر شرعى براى جنگ با ديگرى بودند; زيرا آنان هر كدامشان به مقتضاى اجتهاد خود، درباره قتل عثمان و تحويل قاتلان او عمل كردند.

این نظر نمىتواند درست باشد؛ زیرا بررسیهاى به عمل آمده نشان مىدهد که مواد غذایى موجود در زمین، براى تغذیه پانصد برابر جمعیت فعلى کافى است.(44) دیگر آن که، تلاش در جهت دستیابى به فضاى بیشتر به منظور بهرهمندى از امکانات افزونتر منجر به جنگ مىشود. از اين روى، حضرت مصلحت حكوت خويش را بر آن ديد كه در انجام محاكمه قاتلان، عجولانه و شتاب زده عمل نكند، بلكه با مرور زمان و استحكام پايه هاى حكومت خويش، به سروسامان دادن آن بپردازد. عمّار ياسر، كه در جنگ جمل و صفيّن از ياران نزديك امام بود، در صفيّن توسط لشكر معاويه به شهادت رسيد.

هشت سال جنگ بین ایران و عراق اثرات زیست محیطی از خود به جای گذاشت که هنوز هم پابرجاست و در مناطقی مانند حلبچه و سردشت مردم با اثرات بمباران شیمیایی دست و پنجه نرم میکنند. براساس این منبع، کىبى نو ماکىبى، سون تزو را به مثابه خودآموز دستى آموزش جنگجویان ژاپنى پیش از سال 760 بعد از میلاد، مورد استفاده قرار مىداده است. جنگ جهانی دوم، دومین جنگ جهانی بود که از سال ۱۹۳۹ تا سال ۱۹۴۵ ادامه یافت. واضح است كه با عدم صلاحيت معاويه براى تصدّى مقام موعظه و تبليغ دين، عدم صلاحيت وى بر تصدّى مقام خلافت، كه جانشينى پيامبر به شمار مى آيد، روشن تر مى شود و هرگونه كوشش وى دراين راه، مانند عدم واگذارى شام به امام(صلى الله عليه وآله) و جنگ با حضرت باطل و ظالمانه خواهد بود.

مطالعه ای از اوایل خلافت، کمبریج ۱۹۹۷. ویلفرد مادلونگ، جانشینی محمد (ص) : مطالعه ای از اوایل خلافت، ج۱، ص۲۸۷، کمبریج ۱۹۹۷. ۳۴. ↑ ایگناس گولدتسیهر، العقیده و الشریعه فی الاسلام، ج۱، ص۱۰۶، نقله الی اللغه العربیه و علق علیه محمد یوسف موسی، عبدالعزیز عبدالحق، و علی حسن عبدالقادر، بیروت ۱۹۴۶. مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب ومعادن الجوهر، تحقیق و تعلیقه سعید محمد اللحام، بیروت، دار الفکر، ۱۴۲۱ق. عدهای، از هر دو طرف کناره گرفتند؛ از جمله اَحْنَف بن قیس که به امام(ع) گفت اگر بخواهی با دویست نفر از خانوادهام به تو میپیوندم و اگر نه، با قبیله خود، بنی سعد، کناره میگیرم و چهار هزار شمشیر را از تو بازمیدارم.

اعتراضات خوارج تا شش ماه پس از صفین ادامه داشت و به همین جهت علی (ع)، عبدالله بن عباس و صعصعة بن صوحان را برای گفتگو نزد آنها فرستاد. پس بايد گفت: حضرت در اين جريان مظلوم واقعى بود كه صفحات تاريخ آن را ضبط كرده است. حضرت در پاسخ وى فرمود: اگر عدالت پيش من نباشد، در كجا خواهد بود؟ این جنگ به خاطر شیوهٔ جنگی خاکریزی به ویژه در جبهه غرب نیز شناخته شده است. وی را ترور شخصیت میکنند و از این طریق باعث افزایش نفرت عمومی و کاهش محبوبیت وی میشوند.

3. توقّف:گروهى از «حشويه» از هرگونه اظهارنظر و موضع له يا عليه صحابه حاضر در جنگ از هر دو گروه به شدت امتناع كرده، معتقدند در اين باره بايد سكوت اختيار كرد. اگر حضرت، خود به محاكمه و قصاص قاتلان مى پرداخت يا آن ها را به معاويه تحويل مى داد، با انبوهى از مردم و صحابه معروف رودررو مى شد كه حكومت نوبنياد حضرت توانايى تقابل با آن را نداشت و اگر آن را به وقت ديگر واگذار مى كرد ـ كه چنين كرد ـ دستاويز مخالفان حضرت مانند طلحه و زبير، عايشه و معاويه قرار مى گرفت و فرياد خون خواهى خليفه مظلوم مقتول بلند مى شد و ناكثان و قاسطان مى توانستند با اين بهانه به مخالفت و جنگ حضرت دست زنند كه چنين نيز شد.

دیدگاهتان را بنویسید